“Europese ziekenhuizen staan onder toenemende druk” is inmiddels een bekende formulering. Misschien zelfs een cliché. Toch is de realiteit erachter actueler dan ooit. Personeelstekorten, stijgende kosten, beperkte capaciteit en een groeiende zorgvraag zetten ziekenhuizen steeds verder onder spanning. Kleine, incrementele verbeteringen zijn vaak niet meer voldoende.
Wat daarbij vaak onderbelicht blijft, is dat veel ziekenhuizen nog steeds werken volgens organisatiemodellen die in de kern nauwelijks zijn veranderd. Veel instellingen proberen een breed zorgaanbod in stand te houden, met vergelijkbare structuren over verschillende afdelingen. Op papier oogt dat volledig, maar in de praktijk leidt het regelmatig tot inefficiëntie.
Dit artikel laat zien waarom dat model steeds meer onder druk komt te staan. Het maakt duidelijk hoe een te brede spreiding van zorg leidt tot inefficiëntie, hoe onvoldoende volume de kwaliteit kan ondermijnen en hoe een meer gerichte, datagedreven organisatie van zorg kan bijdragen aan betere uitkomsten.
De centrale vraag daarbij is: hoe organiseer je zorg zó dat zowel financiële houdbaarheid als hoge kwaliteit geborgd blijven?
In de praktijk betekent dit dat niet ieder ziekenhuis het volledige zorgaanbod op één locatie kan blijven bieden.
Ongelijke zorgvraag
Niet elk specialisme kent hetzelfde patiëntvolume. Sommige zorgvormen blijven rendabel en op niveau, terwijl andere moeite hebben om voldoende volume te halen voor zowel kwaliteit als kostenefficiëntie. Een voorbeeld is prostaatkankerchirurgie in Nederland. In settings met lage volumes lagen de percentages urine-incontinentie aanzienlijk hoger en vertoonden ze grote variatie, in sommige gevallen tot 85%. Volume speelde hierin een duidelijke rol (Schepens et al., 2023). Dit heeft geleid tot minimum volumenormen en verdere concentratie van deze ingrepen.
Hoge vaste kosten
Ziekenhuiszorg vraagt vaak om substantiële investeringen in infrastructuur en technologie. Bij lage benutting worden deze kosten over relatief weinig patiënten verdeeld, wat structurele financiële druk veroorzaakt.
Beperkte flexibiliteit van personeel
Naast het tekort aan zorgprofessionals is er ook sprake van hoge mate van specialisatie. Medewerkers zijn niet eenvoudig inzetbaar over verschillende zorgdomeinen. Een verloskundige kan bijvoorbeeld niet zomaar bijspringen op de intensive care waar de druk juist toeneemt.
Wanneer deze factoren niet worden geadresseerd, blijven de gevolgen niet beperkt tot financiële druk. Wachttijden lopen op en achterstanden nemen toe. Tegelijkertijd wordt het lastiger voor zorgprofessionals om voldoende routine op te bouwen wanneer volumes laag blijven.
Het gevolg is een structurele inefficiëntie die zowel de kwaliteit van zorg als de organisatie onder druk zet.
Duitsland: fragmentatie en lage volumes
In Duitsland is dit zichtbaar in een sterk gedecentraliseerd zorgmodel, waarbij veel ziekenhuizen binnen dezelfde regio vergelijkbare zorg aanbieden. Dit vergroot de lokale toegankelijkheid, maar leidt tegelijkertijd tot lage volumes per instelling (Blümel et al., 2024).
De huidige hervormingen in Duitsland richten zich dan ook op herstructurering: een duidelijkere rolverdeling tussen ziekenhuizen, meer specialisatie en minder overlap binnen regio’s (Detecon, 2026). Dat kan op korte termijn leiden tot consolidatie, maar het doel is helder: zorg die zowel kwalitatief als financieel toekomstbestendig is.
Verenigd Koninkrijk: scheve verdeling van capaciteit
In het VK speelt een andere dynamiek. Daar gaat het vooral om een ongelijke verdeling van capaciteit en expertise (Interweave, 2023). Sommige regio’s kampen met lange wachttijden, terwijl andere beter gefaciliteerd zijn. Vraag en aanbod sluiten niet goed op elkaar aan.
Ondanks deze verschillen wijzen beide situaties op dezelfde uitdaging: begrijpen waar het huidige model tekortschiet en waar gerichte keuzes het meeste effect hebben.
Om deze uitdagingen aan te pakken is beter inzicht nodig. Niet in losse cijfers, maar in hoe prestaties, vraag en patiëntenstromen samenhangen.
1. Ziekenhuisprestaties
Inzicht is nodig in:
Dit maakt zichtbaar welke zorg duurzaam is en waar structurele knelpunten zitten.
2. Regionale zorgvraag
Naast huidige activiteit is vooruitkijken essentieel:
Dit vormt de basis voor langetermijnkeuzes.
3. Verwijspatronen en patiëntenstromen
Zorg stopt niet bij de muren van één organisatie. Belangrijk is inzicht in:
Samen geven deze dimensies richting aan onderbouwde besluitvorming.
In veel Europese landen wordt beleid ontwikkeld om deze uitdagingen aan te pakken. In het VK verschuift bijvoorbeeld poliklinische zorg steeds meer naar de eerste lijn. Medisch logisch, maar het kan de ziekenhuisactiviteit snel doen afnemen terwijl kosten grotendeels gelijk blijven.
Dat onderstreept het belang van proactieve sturing. Ziekenhuizen kunnen zich niet uitsluitend aanpassen aan beleid van buitenaf.
Een groot deel van de benodigde inzichten is al beschikbaar in data. De uitdaging ligt in het samenbrengen en interpreteren ervan: begrijpen waar inefficiënties ontstaan en waar verandering het meeste effect heeft.