Wie de ouderenzorg alleen van achter een scherm bekijkt, mist een belangrijk deel van het verhaal. Daarom gingen we met een groep collega’s op bezoek bij Hof van Jacob in Haarlem, waar we samen met bewoners een middag bingo speelden.
Wat begon als een laagdrempelige activiteit, groeide uit tot iets waardevollers: een inkijk in het dagelijks leven van bewoners en medewerkers.
Hof van Jacob is een woonzorglocatie voor ouderen, van wie ongeveer de helft te maken heeft met dementie. Tijdens ons bezoek spraken we bewoners, verzorgenden en het welzijnsteam. Wat direct opviel, is hoe centraal ‘welzijn’ staat. Dat gaat verder dan georganiseerde activiteiten. Er wordt bewust ruimte gemaakt voor een gesprek of een klein gebaar, omdat dit gezien wordt als onderdeel van goede zorg. Zoals een medewerker het verwoordde: het gaat niet alleen om wat er op de planning staat, maar om mensen in hun kracht zetten. Soms zit dat in iets kleins, zoals iemand helpen om zelfstandig te blijven handelen of simpelweg even de tijd nemen voor een gesprek.
De medewerkers die we spraken, beschreven een open en collegiale werkomgeving. Rollen zijn duidelijk, maar er wordt weinig hiërarchie ervaren. Dat maakt het mogelijk om mee te kijken en geleidelijk meer verantwoordelijkheid te nemen.
Tegelijkertijd is de werkdruk voelbaar, zeker op piekmomenten. Tussen zes en acht uur ’s avonds komt veel samen: eten, verzorging en het naar bed brengen van bewoners. Dat vraagt om strakke organisatie, terwijl er ook ruimte moet blijven voor persoonlijke aandacht.
Motivatie lijkt vaak diep geworteld. Voor sommigen is zorgen vanzelfsprekend vanuit hun achtergrond. Anderen halen hun energie uit het contact met bewoners, ieder met een eigen levensverhaal.
De bingo liet zien hoe belangrijk gezamenlijke activiteiten zijn. Er werd fanatiek meegespeeld en contact gemaakt. Na afloop werden alle aanwezige collega’s door bewoners bedankt voor de middag. Er werd nog even nagepraat en gelachen. Opvallend was dat vooral de dames het onderling erg gezellig hadden, ook al waren het de twee meespelende heren die er met de grootste prijzen vandoor gingen.
Een andere lievelingsactivieit van de bewoners vormt muziek. Een optreden op Koningsdag werd door meerdere bewoners genoemd, ook wanneer de herinnering aan het moment zelf al vervaagd was. Het gevoel bleef hangen.
Door vergeetachtigheid is het ook niet altijd zichtbaar hoe vaak activiteiten plaatsvinden; een bingo-avond of Rummikub-middag kan net zo goed alweer vergeten zijn. Het welzijnsteam en vrijwilligers moeten daarom doorlopend actief blijven. Het welzijnsteam coördineert het activiteitenaanbod en zorgt voor de planning en afstemming, terwijl vrijwilligers verantwoordelijk zijn voor de uitvoering ervan. Zij zorgen er samen voor dat er doorlopend activiteiten worden georganiseerd, afgestemd op de bewoners.
Maar de afhankelijkheid aan vrijwilligers maakt dit systeem wel kwetsbaar. De beschikbaarheid van activiteiten hangt in sterke mate af van het aantal beschikbare vrijwilligers. Meer capaciteit zou ruimte bieden om activiteiten vaker te organiseren, bijvoorbeeld om met de wandelclub vaker op pad te gaan.
Daarnaast spelen praktische en financiële kaders een rol. Budgetten liggen vast en zijn weinig flexibel. Daardoor kunnen kleine dingen, zoals onderweg een drankje doen, lastig te organiseren zijn.
Ook de fysieke inrichting heeft invloed. In het nieuwe gebouw vinden activiteiten plaats in kleinere huiskamers. Dat maakt ze kleinschaliger, maar beperkt ook de capaciteit. Bij populaire activiteiten moeten soms bewoners worden teleurgesteld omdat er onvoldoende plek is.
Onze middag maakte duidelijk hoeveel factoren samenkomen in de ouderenzorg. Activiteiten, aandacht, personele inzet en budgettaire kaders zijn nauw met elkaar verbonden en vragen voortdurend om afwegingen: Hoe verdeel je tijd tussen zorgtaken en persoonlijke aandacht? Hoe ga je om met vaste budgetten, terwijl behoeften per dag verschillen? En hoe zorg je dat activiteiten aansluiten bij wat bewoners op dat moment nodig hebben?
De realiteit van een zorginstelling bestaat uit kleine, dagelijkse keuzes binnen praktische beperkingen. Als partner van organisaties als het Hof van Jacob is het belangrijk om die context goed te begrijpen.
Soms begint dat met iets eenvoudigs. Zoals een middag bingo spelen.