Met de herfst voor de deur bereidt de Europese zorg zich voor op een nieuw seizoen van luchtweginfecties. Nieuwe preventiestrategieën geven zorgorganisaties daarbij meer mogelijkheden dan ooit om kwetsbare groepen te beschermen. Een van de belangrijkste recente ontwikkelingen is de gezamenlijke aanbesteding van RSV-vaccins door de Europese Commissie: binnen een vierjarig raamcontract kunnen deelnemende landen samen tot 24 miljoen vaccindoses afnemen, waarbij ieder land alleen de benodigde aantallen hoeft aan te schaffen. Het initiatief moet de beschikbaarheid van vaccins vergroten, de paraatheid tijdens de winter versterken en de druk op de zorg tijdens piekperiodes verlagen.
De toenemende impact van RSV in Europa
Respiratoir Syncytieel Virus (RSV) levert jaarlijks een belangrijke bijdrage aan de ziektelast van luchtweginfecties in Europa. De gevolgen zijn merkbaar voor patiënten, hun naasten én zorgorganisaties. Vooral de jongste en oudste leeftijdsgroepen worden getroffen. Elk seizoen worden in Europa ongeveer 250.000 kinderen jonger dan vijf jaar vanwege RSV opgenomen in het ziekenhuis (Del Riccio et al., 2023). Daarnaast vinden binnen de EU jaarlijks meer dan 158.000 RSV-gerelateerde ziekenhuisopnames plaats onder volwassenen, waarvan 92% betrekking heeft op mensen van 65 jaar en ouder (Osei-Yeboah et al., 2023).
De impact van deze opnames reikt verder dan de directe gevolgen voor patiënten. Voor jonge kinderen, ouderen en hun families kan een ziekenhuisopname een ingrijpende gebeurtenis zijn. Tegelijkertijd brengt RSV aanzienlijke kosten met zich mee voor zorgstelsels. In Frankrijk, bijvoorbeeld, bedragen de jaarlijkse kosten van RSV-gerelateerde ziekenhuisopnames onder kinderen jonger dan één jaar meer dan €130 miljoen. In Italië zijn ziekenhuisopnames verantwoordelijk voor naar schatting 62% van de totale RSV-gerelateerde kosten. Dat onderstreept hoeveel druk RSV legt op beschikbare zorgcapaciteit en middelen.
Het is dan ook niet verrassend dat RSV-preventie in heel Europa steeds meer aandacht krijgt. Tot voor kort waren de mogelijkheden om kwetsbare groepen te beschermen beperkt. Dankzij belangrijke wetenschappelijke ontwikkelingen van de afgelopen jaren hebben landen nu meerdere opties om al vóór seizoensuitbraken in te grijpen.
Daarbij kiezen Europese landen niet allemaal voor dezelfde aanpak. Het Verenigd Koninkrijk heeft vaccinatieprogramma's voor zwangere vrouwen geïntroduceerd om pasgeborenen te beschermen, terwijl Spanje en Nederland inzetten op immunisatie van baby's met langwerkende monoklonale antilichamen. Klinische studies laten positieve resultaten zien en het eerste Real-World Evidence uit Spanje en het Verenigd Koninkrijk wijst erop dat deze interventies kunnen leiden tot aanzienlijk minder RSV-gerelateerde ziekenhuisopnames onder baby's (Martyn et al., 2026). Dat is goed nieuws, maar daarmee is nog niet duidelijk welke aanpak onder welke omstandigheden het meest effectief is.
Van nationale initiatieven naar een Europese aanpak
Tegen deze achtergrond heeft de Europese Commissie onlangs een gezamenlijke aanbestedingsovereenkomst ondertekend waarmee deelnemende landen de komende vier jaar toegang krijgen tot maximaal 24 miljoen doses RSV-vaccins. Het initiatief kwam tot stand op verzoek van zes landen en moet de voorbereiding op toekomstige RSV-seizoenen versterken.
Volgens de Europese Commissie kan effectieve RSV-preventie bijdragen aan het voorkomen van ernstige aandoeningen zoals bronchiolitis en longontsteking. Ook kan het helpen om de druk op zorgorganisaties tijdens piekperiodes te verminderen en onnodig antibioticagebruik bij luchtweginfecties terug te dringen.
De overeenkomst markeert een belangrijke volgende stap in de Europese aanpak van RSV. De aandacht verschuift daarmee van het opvangen van voorspelbare zorgdruk naar het voorkomen van uitbraken. Toegang tot vaccins vormt daarbij het begin. De volgende stap is inzicht krijgen in welke preventiestrategieën het meest effectief zijn.
Verder dan implementatie: welke aanpak levert de meeste waarde op?
De uitbreiding van RSV-preventieprogramma's biedt een unieke kans om te leren van real-world data. Voor zorgbestuurders, beleidsmakers en andere stakeholders is het belangrijk om te begrijpen hoe deze interventies presteren zodra ze onderdeel worden van de dagelijkse praktijk en welke impact zij hebben op patiënten, zorgorganisaties en zorgstelsels.
Real-World Evidence kan helpen antwoord te geven op vragen als:
- Wat is het effect van RSV-immunisatieprogramma's op ziekenhuisopnames in de dagelijkse praktijk?
- Welke patiëntgroepen profiteren het meest van verschillende preventiestrategieën?
- Welke verschillen zien we tussen landen die verschillende immunisatieaanpakken hanteren?
- Welke invloed hebben deze programma's op het gebruik van zorgcapaciteit tijdens luchtweginfectieseizoenen?
- Worden de verwachte klinische en economische voordelen ook daadwerkelijk op grotere schaal gerealiseerd?
De nieuwe aanbestedingsovereenkomst laat zien dat Europa zich actief inzet om de ziektelast van RSV terug te dringen. De volgende uitdaging is om de werkelijke impact zichtbaar te maken, succesvolle aanpakken te identificeren en ervoor te zorgen dat preventiestrategieën leiden tot blijvende verbeteringen voor patiënten én zorgorganisaties. Uiteindelijk gaat het erom inzicht te krijgen in wat daadwerkelijk werkt in de dagelijkse praktijk.
Referenties:
About RSV. (z.d.). Respiratory Syncytial Virus Infection (RSV). https://www.cdc.gov/rsv/about/index.html
Economic and clinical burden associated with respiratory syncytial virus and impact of universal immunization with nirsevimab in Italy. (z.d.). https://journals.aboutscience.eu/index.php/grhta/article/download/3182/3891?inline=1
Epidemiology and economic burden of hospitalizations attributable to Respiratory Syncytial Virus (RSV) infection among infants in France, 2016 to 2023 – EPIBREATHE study. (z.d.). springermedizin.de. https://www.springermedizin.de/epidemiology-and-economic-burden-of-hospitalizations-attributabl/51740434
Health Emergency Preparedness and Response Authority. (2026, 9 juli). Commission signs joint procurement contract for vaccines to strengthen protection ahead of the 2026-2027 winter season. Public Health. https://health.ec.europa.eu/latest-updates/commission-signs-joint-procurement-contract-vaccines-strengthen-protection-ahead-2026-2027-winter-2026-07-09_en
Martyn, O., Kramer, R., Mari, K., Donkers, E., Deuring, J. J., & Faust, S. N. (2026). P-1489. Evaluating the public health impact of infant RSV prophylaxis programs in Spain and the UK: results from the ongoing REACH study. Open Forum Infectious Diseases, 13(Supplement_1). https://doi.org/10.1093/ofid/ofaf695.1673
Osei-Yeboah, R., Spreeuwenberg, P., Del Riccio, M., Fischer, T. K., Egeskov-Cavling, A. M., Bøås, H., Van Boven, M., Wang, X., Lehtonen, T., Bangert, M., Campbell, H., Paget, J., Nair, H., Campbell, H., Beutels, P., Bont, L., Pollard, A., Openshaw, P., Martinon-Torres, F., . . . Molero, E. (2023). Estimation of the number of respiratory Syncytial Virus–Associated hospitalizations in adults in the European Union. The Journal of Infectious Diseases, 228(11), 1539–1548. https://doi.org/10.1093/infdis/jiad189
