Passende zorg wordt nog altijd gezien als een belangrijk antwoord op de uitdagingen waar de zorg voor staat. Binnen de sector geldt het als een manier om de zorg toekomstbestendig te houden, zonder concessies te doen aan de kwaliteit voor patiënten. ZonMw omschrijft passende zorg als zorg die effectief, betaalbaar en gericht is op het voorkomen van onnodige interventies (ZonMw, 2025). Maar hoe bepaal je eigenlijk of zorg daadwerkelijk passender wordt?
Tijdens een recent bezoek aan de Tweede Kamer wees Jan Kremer, speciaal gezant passende zorg, erop dat zorgverleners vaak proberen vorm te geven aan de zorg van morgen binnen een systeem dat nog de zorg van gisteren beloont (Kiers, 2026).
Dat brengt een belangrijk dilemma met zich mee: als passende zorg leidt tot minder ingrepen, minder ziekenhuisbezoeken of minder invasieve behandelkeuzes, hoe toon je dan de waarde van die keuzes aan? En hoe zorg je ervoor dat organisaties hiervoor ook worden beloond?
Voor erkenning en waardering van passende zorg is het essentieel dat er een gezamenlijk beeld bestaat van hoe succes eruit ziet. Dat vraagt om meetbare indicatoren die het gesprek voorbij individuele voorbeelden brengen en zorgaanbieders, zorgverzekeraars en beleidsmakers in staat stellen om vooruitgang objectiever te beoordelen. Data speelt een cruciale rol bij het creëren van die basis.
De ontbrekende schakel: inzicht in waar zorg mogelijk passender kan worden ingericht
Onderzoek laat zien dat onnodige zorg nog steeds voorkomt: 41% van de patiënten geeft aan zorg te hebben ontvangen die zij als onnodig ervoeren (Onderzoek Naar Onnodige Zorg, 2025).
Toch is dat minder verrassend dan het lijkt: het is vaak complex om vast te stellen welke interventies de meeste waarde opleveren voor patiënten. Behandelkeuzes, uitkomsten en het gebruik van middelen verschillen soms aanzienlijk tussen ziekenhuizen. Daardoor is het niet altijd duidelijk welke verschillen in uitkomsten het gevolg zijn van het al dan niet bieden van bewezen effectieve zorg.
Meer transparantie in de variatie van zorg en resultaten helpt ziekenhuizen en zorgprofessionals om zorgpaden met goede uitkomsten zichtbaar te maken en beter te begrijpen welke factoren deze uitkomsten beïnvloeden. Dat biedt een sterkere basis voor onderbouwde keuzes over waar en hoe zorg passender kan worden ingericht.
Wat data zichtbaar kan maken
Juist daar wordt de waarde van data zichtbaar. Transparantie alleen is niet genoeg; organisaties moeten verschillen ook kunnen duiden en volgen in de tijd. Door zorgpaden, behandelkeuzes, uitkomsten en het gebruik van middelen systematisch te vergelijken, ontstaat een objectievere basis om verbeterkansen te signaleren en de impact van veranderingen inzichtelijk te maken. Nog belangrijker: ze helpen de ambitie van passende zorg te vertalen naar concrete en meetbare indicatoren. Daarmee ontstaat een objectiever kader om verbeteringen in de zorgverlening te beoordelen én mogelijk te belonen.
Om dit mogelijk te maken, zijn gestructureerde en vergelijkbare datasets nodig. Alleen dan kun je onderscheid maken tussen variatie die wordt veroorzaakt door verschillen in patiëntpopulaties en variatie die mogelijk wijst op inefficiënties of onnodige zorg.
De kracht van het combineren van financiële, operationele en uitkomstdata
Geen enkele databron vertelt het hele verhaal. Financiële data geven inzicht in kosten, operationele data laten zien hoe zorg wordt georganiseerd en geleverd, en uitkomstdata maken zichtbaar wat het effect is voor patiënten.
Juist de combinatie van financiële, operationele en uitkomstdata maakt het mogelijk om behandelkeuzes te koppelen aan zowel resultaten als het gebruik van middelen. Hogere kosten leiden immers niet automatisch tot betere uitkomsten, een inzicht dat pas zichtbaar wordt wanneer deze perspectieven samen worden bekeken.
Deze integrale benadering is bijzonder waardevol in de context van passende zorg. Met deze benaring kunnen organisaties aanaemse achterwege laten en de verschillen tussen zorgpaden objectief zichtbaar maken. Zo kan beter worden onderzocht welke aanpak de meeste waarde toevoegt voor patiënt en zorgsysteem. Door deze inzichten te vertalen naar meetbare indicatoren wordt het voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars eenvoudiger om verbeteringen in de zorgverlening te beoordelen en te erkennen.
Van inzicht naar actie
Het debat over passende zorg zal niet snel verdwijnen. Hoewel discussies over definities belangrijk blijven, kunnen ze ook vooruitgang vertragen wanneer organisaties onvoldoende instrumenten hebben om ambities om te zetten in concrete verandering.
Een relevantere vraag is daarom: hoe kunnen zorgorganisaties zorg daadwerkelijk passender maken én de waarde daarvan aantonen?
Daar kan de Doelmatigheidsmonitor een belangrijke rol in spelen. Deze brengt financiële, operationele en klinische data samen in één overzicht en helpt ziekenhuizen en zorgprofessionals om kansen voor passender zorg te identificeren. De monitor biedt de transparantie die nodig is voor zorgverzekeraars om verbeteringen structureler te beoordelen, te erkennen en mogelijk ook te belonen.
De Doelmatigheidsmonitor kan daarmee bijdragen aan de overgang van een systeem dat vooral volume beloont naar een systeem waarin waarde steeds centraler staat. Door inzichtelijk te maken waar verbeterkansen liggen, ondersteunt de monitor zorgorganisaties bij het leveren van doelmatigere zorg en het maken van beter onderbouwde keuzes rondom passende zorg.
Referenties:
Kiers, B. (2026, April 28). Ab Klink: ‘Passende zorg doet ook pijn’. Zorgvisie. https://www.zorgvisie.nl/ab-klink-passende-zorg-doet-ook-pijn/
Onderzoek naar onnodige zorg: 41% patiënten ervaart onnodige zorg. (2025, June 2). Patiëntenfederatie Nederland. https://www.patientenfederatie.nl/professionals/over-ons/onderzoeken/onderzoek-naar-onnodige-zorg-41-patienten-ervaart-onnodige-zorg
ZonMw. (2025, September 4). Appropriate care. https://www.zonmw.nl/en/appropriate-care
.jpg)